Wanneer worden we viruteel volwassen?

Een hoopvolle gedachte in complexe tijden

Ik heb wat met taal want aan onze taal kun je vaak van alles herleiden. Zoek je een antwoord? Dan ga je ‘even googelen’. We zouden ook kunnen zeggen ‘even zoeken’. Of ‘online opsporen’. Maar dat doen we niet. Want Google is zo’n belangrijke speler geworden in ons leven dat ‘t je terugziet in ons taalgebruik. Maar wat betekent dat eigenlijk? Want als we even googelen om te zoeken, voor het onderwijs van onze kinderen inloggen in Google Classroom, we onze gezondheid monitoren met de hulp van Google Health en we dat doen op een Android smartphone, is dat dan alleen maar super handig, of zit daar ook een andere kant aan?

www.wereld.online

Met een beetje gevoel voor filosofie kunnen we stellen dat het online leven een eigen wereld is geworden. Een wereldwijd web met eigen regels, kaders, normen en waarden. En die wereld is nog betrekkelijk jong, wat wellicht de reden is dat we sommige gedragingen als ‘puberaal’ kunnen bestempelen.
Stel dat dat inderdaad zo is, dat we ons als het gaat om de online wereld in de pubertijdsfase begeven, dan betekent dat dat we op het punt staan om virtueel volwassen te worden! Een hele belangrijke fase waarin je doorgaans keuzes maakt die bepalend zijn voor de rest van je leven. En zoals dat gaat in de puberteit is het soms best spannend: maakt de puber de keuzes die naar een gezond en prettig volwassen leven leiden? Of wordt er eerst nog gekozen voor een ommetje langs achteraf bezien vormende, maar niet altijd subtiele ervaringen?

Een kenmerk van de puberteit is het echt leren doorzien van de wereld en van jezelf. Zien wat werkelijk waarde heeft, wat echt is en wat nep, wat eigenheid, identiteit heeft en hoe je je daaraan kunt inspireren om je eigen identiteit te vormen. Wat zien we als we de online wereld en haar adolescente burgers bekijken door een pedagogenbril? Volgens mij zien we dan burgers die dwars door de ogenschijnlijke chaos heen in toenemende mate zelfbewust worden. Die zich steeds meer realiseren: ik ben in deze wereld niet zomaar een rondklikkende consument, die handig in een webwinkel spulletjes kan kopen. Ik ben veel meer dan dat! Ik ben producent, draag daadwerkelijk bij aan deze wereld en kan derhalve ook koersbepalend zijn. Dit inzicht kan ook tot wat ongemakkelijkere bevindingen leiden: ik ben niet alleen consument en producent, ik ben ook nog product. De data die ik genereer is grondstof voor een ander en onttrekt zich sneller dan mij lief is aan mijn invloedssfeer. Maar, eerlijk is eerlijk, de puberteitsfase ís er ook om de ietwat ongemakkelijke ervaringen op te doen en daaraan te groeien. Op enig moment valt het kwartje dat je als uniek individu een wezenlijke bijdrage hebt te leveren aan het geheel.

Hoe word je virtueel volwassen?

Terug naar de realiteit. Want zo’n mooi verhaal klinkt misschien leuk, maar de realiteit is natuurlijk dat je online een wel heel klein radartje in het geheel bent; lijkt het een illusie dat je ook maar enige invloed kunt uitoefenen op de koersen van die virtuele wereld. Maar wat als dat nou geen illusie is? Wat als ieders keuze wel degelijk invloed heeft? En de optelsom van individuele keuzes een golf van betekenis kan worden in de zee van data? Volgens mij zijn onderstaande drie b’s van belang bij dat proces:

Begrip

Om koers te kunnen bepalen, zowel individueel als ook voor het geheel, is het noodzakelijk dat je doorziet hoe we de virtuele wereld hebben vormgegeven, waarom het is zoals het is en welke keuzes daaraan ten grondslag hebben gelegen. Je zou dit ook mediawijsheid kunnen noemen.

Een mooie tweede lezing van ‘begrip’ is: weten hoe het voor de ander voelt, je kunnen verplaatsen, ‘begrip tonen’. Met het oog op bovengenoemde puberale neigingen ook een leuke, waar ik nu niet verder op in ga maar graag even noem.

Balans

Als mens denken we graag in dualiteit. Of, om het wat technischer te formuleren, we denken graag binair. Dat heeft namelijk iets heel overzichtelijks: het is goed of fout, aan of uit, licht of donker, 0 of 1. Technisch gezien geven deze twee polen altijd genoeg mogelijkheden, als je ’t maar vaak genoeg herhaalt of combineert. Maar toch … door deze denkwijze gaat elke tussenvorm, alle kleur voor de menselijke observatie verloren.

Door de vorderingen van het begrip, kan er een behoefte ontstaan naar meer evenwicht. Want hoe meer je weet en begrijpt, des te vatbaarder word je voor de nuance. En dan volstaat een harde keuze tussen 0 en 1 niet altijd meer. Dan ga je  inzien dat iets in zichzelf niet goed of fout is, maar dat het contextafhankelijk is, of per persoon of moment verschilt. Dan gaat het uiteindelijk dus om de juist balans op het juiste moment. Daarbij lijkt me een streven naar De Perfecte Balans overigens geen prettig uitgangspunt. Dat is namelijk slechts op een enkel moment van perfectie realiteit. Veel voedzamer is het daarom oog te houden voor het effect van evenwicht, sensitief te worden voor de factoren die van invloed zijn op je balans en zo al balancerend te weten waar je staat wat je nodig hebt.

Bewustzijn

Door vooruitgang te boeken in je begripsvermogen en je zicht op een passende balans, kan je (zelf)bewustzijn groeien. En als we onszelf dan nog een keer de vraag stellen: Wat als je keuze wél invloed heeft? Hierbij is het misschien een beetje flauw om te zeggen, maar wel waar: je kiest sowieso. Cookies ‘wegklikken’ laat ze niet verdwijnen. Alleen de melding gaat weg, maar de bestandjes accepteer je. Tenzij je ervoor kiest extra moeite te doen en, in ieder geval voor een aantal van die bestandjes, vriendelijk te bedanken. Het een is niet beter dan het ander, maar je moet als modern mens wel weten wat je kiest en dat je kiest. Dat is geen klein werkje, want de keuze is reuze. Kies je voor gratis of betaald? Voor Google, Bing, Ecosia of Duckduckgo? Voor Microsoft, Apple of Linux?

Keuzestress?

Krijg je spontaan keuzestress van dit soort opsommingen? Relax, one step at a time, zouden de Engelsen zeggen. Je moet je denk ik ook niet als doel stellen alle keuzes vandaag en dan ook nog heel weloverwogen te maken. Wat je wel ‘moet’ is weten dát er iets te kiezen valt. En dat de virtuele wereld is zoals ‘ie is door de optelsom van onze keuzes. Want technologie is niet neutraal. Er worden ons allerlei voorgestelde keuzes voorgeschoteld die neutraal overkomen, maar dat stiekem niet zijn. De keuze kan gemakkelijk voor je gemaakt worden, zelf de keuze maken kost meer moeite, maar geeft regie en levert uiteindelijk een gezondere virtuele leefomgeving op. En dat is niet alleen fijn voor jezelf, maar vooral ook voor je kinderen en kleinkinderen.

Volwassenheid

Nog even over dat online puberen en virtuele volwassenheid: als we 2005 nu eens als ‘geboortejaar’ van het moderne internet bestempelen (vanwege de start van web 2.0 en daarmee de grote toename van communicatiemogelijkheden), dan zitten we nu op een leeftijd van 16 jaar. Inderdaad puber dus. Maar dat betekent ook dat we nog een paar jaar hebben voor verdere ontwikkeling totdat we officieel volwassen zijn! Ik zou zeggen: nog even werken aan dat begrip, als ’n malle aan de slag met die balans (‘geniet maar drink met mate’, dat idee, ook echt een leuk puberthema) en vooral ook op tijd ruimte maken voor (zelf)bewustzijn. Zou het dan (toch) nog goed gaan komen met die virtuele volwassenheid? Natuurlijk moet je de puber in jezelf af en toe bij de les houden, maar ik heb alle vertrouwen in de goede afloop.

Zie jij ’t ook wel zitten? Of kun je wel wat handreiking of ondersteuning gebruiken? Misschien is de online workshop ‘Balanceren op een draadloos koord’ wel wat voor jou! Gewoon eens mailen mag natuurlijk ook altijd. Heel veel plezier en succes met volwassen mediawijs worden! 😉