21e eeuwse vaardigheden

“Ik wou dat we op school het vak Toekomst hadden in plaats van Geschiedenis.”
Omdenken

Om als volwassene optimaal mee te kunnen draaien in de moderne samenleving, zijn vanzelfsprekend een set aan vaardigheden vereist. Stichting Leerplantontwikkeling (SLO) en Kennisnet hebben een verzameling 21e eeuwse vaardigheden (21st century skills) benoemd die wat hen betreft van belang zijn en geeft het onderwijs daarmee uitgangspunten voor de curriculumontwikkeling.

De onderwerpen uit de figuur komen hieronder nog een keer aan de orde met een korte toelichting en mogelijke vragen die hierbij gesteld zouden kunnen worden.

21e eeuwse vaardigheden SLO

Communicatie is een veelvomvattend thema. Je kunt niet niet communiceren. Kinderen communiceren  van jongs af aan en doen dat op allerlei manieren. Digitale communicatie verloopt snel, kan een zeer breed bereik hebben en is in zekere zin altijd permanent. Hoe zorgen we ervoor dat kinderen zowel analoog als digitaal op een weldoordachte, duurzame en prettige manier (leren) communiceren?

In een gezonde samenleving zijn creatieve denkers cruciaal om tot nieuwe oplossingen te komen, andere mogelijkheden te zien of buiten de gebaande paden te gaan. Wat zijn de mogelijkheden en uitgingsvormen van creatief denken in het analoge en wat in het digitale? En wat betekent dat voor het opgroeiende kind?

Vaardigheden die nodig zijn om zelfstandig kritisch denken te ontwikkelen omvatten oorzaken en argumenten onderzoeken, ruimdenkendheid en het vermogen het eigen denkproces te onderzoeken en waar nodig bij te sturen. Hoe leer je kritische denkvermogens aan, met behoud van een open blik en luisterend oor voor de (kritische) gedachtes van anderen?

Problemen oplossen vraagt erom een probleem te kunnen herkennen, erkennen en om vervolgens tot een gefundeerde oplossing te komen. Hoe kunnen we in een tijd waarin we veel focussen op het resultaat, kinderen laten oefenen met het proces dat nodig is om deze vaardigheid te ontwikkelen?

Samenwerken is een belangrijke vaardigheid waar al van jongs af aan en op natuurlijke wijze mee geoefend kan worden. Bij samenwerking komen veel andere vaardigheden kijken; verschillende rollen kunnen aannemen in een groep, feedback geven en kunnen ontvangen, openheid en positiviteit en meer. Hoe werkt samenwerken online en hoe werkt het offline?

Samenwerken en samenleven met mensen van verschillende etnische, culturele of sociale achtergronden vraagt onder meer om (zelf)reflectie, inlevingsvermogen en belangstelling, begrip en de vaardigheden opvattingen en gevoelens te kunnen verwoorden. Hoe pakken kinderen dit van nature aan? En in welke mate doet het ertoe wat ze aan volwassen voorbeelden meekrijgen?

Je persoonlijek capaciteiten kennen, het heft in eigen hand nemen en de bijbehorende verantwoordelijkheid ook kunnen dragen. Ook dat zijn  vaardigheden die een modern mens regelmatig nodig heeft. Maar vanaf welke leeftijd kan een kind zich deze vaardigheden werkelijk eigen maken? En zijn er andere vaardigheden of omstandigheden vereist om een kind zelfregulering te leren?

Digitale geletterdheid valt uiteen in vier deelonderwerpen, namelijk:

  • Mediawijsheid … verwijst naar de combinatie van kennis, vaardigheden en mentaliteit die nodig zijn om bewust, kritisch en actief met media om te kunnen gaan;
  • ICT-basisvaardigheden … gaan over computers, netwerken en de technologie in het algemeen begrijpen en kunnen bedienen;
  • Informatievaardigheden … zijn nodig om relevante informatie op te kunnen zoeken, te selecteren, verwerken en gebruiken;
  • Computationeel denken … is het vermogen om problemen te interpreteren en oplossingen te zien met computers of andere digitale technologie.

Wat doe je met die 21e eeuwse vaardigheden?

Hoe krijgen bovenstaande vaardigheden vorm in het (vrijeschool)onderwijs? Wanneer verweef je deze thema’s aan in de bestaande vakken? Doe je dat expliciet of niet (en wat is het effect daarvan?)?

Vragen en antwoorden

Als leerkracht ben je gewend de antwoorden te weten. Ons moderne bestaan is in het algemeen behoorlijk antwoordgericht en vaak zijn we ook razendsnel in het duiden, beoordelen soms veroordelen, van een antwoord. Dat is allemaal heel mooi, maar volgens mij slaan we in onze honger naar antwoorden regelmatig een paar belangrijke en heel nuttige vragen over. Dus die kom ik graag eens stellen. Tijdens een studie(mid)dag of ouderavond bijvoorbeeld. Dan kom je als leerkracht, of als ouder echt wel bij de antwoorden die voor jou passend zijn. 

Meer weten?

Heb je een vraag, opmerking, of wil je even overleggen? Stuur mij gerust een e-mailtje!